پروستات و مثانه
بزرگ شدن پروستات و علائم ادراری
چرا جریان ادرار با بالا رفتن سن ضعیف می‌شود، کدام علامت فوری است، و مسیر معمول از دفترچهٔ ادرار تا تصمیم درمانی چگونه پیش می‌رود.
نوشته و بازبینی پزشکی
دکتر حسین ربانی· متخصص اورولوژی
- آخرین بازبینی
- زمان مطالعه
- ۷ دقیقه
- منابع
- ۲ راهنمای رسمی
فهرست این راهنما
تعریف در یک جمله
پروستات با بالا رفتن سن بزرگ می‌شود و چون درست دور مجرای خروج ادرار حلقه زده، بزرگ شدنش می‌تواند مسیر را تنگ کند و کار مثانه را سخت‌تر کند.
علت‌ها و عوامل خطر
اصلی‌ترین عامل، سن و هورمون‌های مردانه است؛ پروستات در بیشتر مردان از میانسالی به بعد آرام‌آرام بزرگ می‌شود. اما اندازهٔ پروستات و شدت علائم همیشه با هم جور نیستند: پروستات نسبتاً کوچک می‌تواند علامت زیاد بدهد و برعکس. سابقهٔ خانوادگی، چاقی، دیابت و کم‌تحرکی با علائم بیشتر همراه‌اند. با گذشت زمان، کار کردن مداوم مثانه در برابر مقاومت، دیوارهٔ آن را ضخیم و حساس می‌کند؛ برای همین بعضی علائم، مثل فوریت، حتی پس از درمان پروستات هم ادامه پیدا می‌کنند.
علائم هشدار
علائم دو دسته‌اند و تفکیکشان به تصمیم درمانی کمک می‌کند.
علائم مربوط به تخلیه:
- ضعیف شدن یا بریده‌بریده شدن جریان ادرار
- تأخیر در شروع ادرار، حتی وقتی احساس فوریت دارید
- احساس اینکه مثانه کامل خالی نشده
- چکه کردن در انتهای ادرار
علائم مربوط به نگه‌داشتن:
- بیدار شدن شبانه برای ادرار
- تکرر ادرار در طول روز
- فوریتی که مهلت نمی‌دهد
همین امروز مراجعه کنید
- احتباس یا بی‌اختیاری تازهٔ ادرار، همراه با درد شدید کمر، بی‌حسی ناحیهٔ زین اسبی، یا ضعف تازه و پیش‌رونده در پاها. این ترکیب می‌تواند علامت فشار بر نخاع یا اعصاب انتهایی باشد، نه پروستات؛ اگر دیر شود آسیب عصبی برگشت‌ناپذیر می‌ماند. از همهٔ موارد این فهرست فوری‌تر است.
- ناتوانی کامل در ادرار کردن با وجود احساس پری مثانه. این احتباس حاد است و تخلیه باید همان لحظه انجام شود.
- خون در ادرار.
- تب یا لرز همراه با سوزش ادرار.
- درد پهلو همراه با کم شدن چشمگیر ادرار.
- بدتر شدن سریع علائم در عرض چند روز، به‌ویژه پس از شروع یک داروی جدید.
کارهای بی‌خطر قبل از مراجعه
- دو تا سه روز دفترچهٔ ادرار بنویسید: ساعت هر بار ادرار و مقدار تقریبی آن. این ساده‌ترین اطلاعاتی است که مسیر تشخیص را کوتاه می‌کند.
- مایعات را در طول روز پخش کنید و دو تا سه ساعت پیش از خواب کمتر بنوشید.
- کافئین را کم کنید؛ روی فوریت و تکرر اثر مستقیم دارد.
- داروهای سرماخوردگی حاوی ضداحتقان و برخی آنتی‌هیستامین‌ها می‌توانند تخلیه را سخت‌تر کنند. اگر چنین دارویی شروع کرده‌اید، به پزشک بگویید.
- فهرست کامل داروهایتان را همراه ببرید.
مسیر معمول تشخیص و درمان
مرحلهٔ اولاندازه‌گیری شدت علائم
اول با پرسشنامهٔ استاندارد و دفترچهٔ ادرار مشخص می‌شود علائم چقدر زندگی شما را مختل کرده‌اند. این عدد مبنای مقایسه در آینده است؛ بدون آن نمی‌شود گفت درمان اثر کرده یا نه.
مرحلهٔ دومرد کردن علت‌های دیگر
علائم ادراری همیشه از پروستات نیستند. عفونت، دیابت کنترل‌نشده، مشکلات عصبی مثانه و برخی داروها همین تصویر را می‌سازند. آزمایش ادرار، قند خون و معاینه در همین مرحله انجام می‌شود.
مرحلهٔ سومبررسی پروستات و مثانه
معاینهٔ پروستات، بحث دربارهٔ آزمایش PSA، و سونوگرافی برای اندازه‌گیری باقی‌ماندهٔ ادرار پس از تخلیه.
این‌ها وضعیت پروستات و کیفیت تخلیهٔ مثانه را نشان می‌دهند، ولی به‌تنهایی نمی‌گویند مسیر چقدر تنگ شده است. باقی‌ماندهٔ زیاد همیشه معنای تنگی ندارد؛ می‌تواند از ضعف انقباض خود مثانه باشد، و درمان این دو یکی نیست. برای سنجش خودِ انسداد، جریان‌سنجی ادرار و در موارد لازم بررسی فشار–جریان به کار می‌آید.
مرحلهٔ چهارماز تغییر عادت تا دارو
اگر علائم خفیف باشند، پیگیری همراه با اصلاح عادت‌ها گزینهٔ درستی است و لازم نیست فوراً دارو شروع شود. اگر علائم آزاردهنده باشند، دارو مطرح می‌شود؛ گروه‌های دارویی اثر و عوارض متفاوتی دارند و بعضی بر میل و عملکرد جنسی اثر می‌گذارند، پس این موضوع باید پیش از شروع مطرح شود.
مرحلهٔ پنجموقتی مداخله مطرح می‌شود
اگر دارو کافی نباشد، یا اگر احتباس ادرار، سنگ مثانه، خونریزی مکرر یا افت کار کلیه پیش بیاید، مداخله مطرح می‌شود. روش‌ها از نظر دورهٔ نقاهت و اثر بر انزال با هم فرق دارند و انتخاب بین آن‌ها به اندازهٔ پروستات و اولویت‌های خودتان بستگی دارد.
عوارض و چشم‌انداز
درمان نکردن بزرگی پروستات در بیشتر مردان خطرناک نیست و تصمیم به درمان معمولاً بر اساس میزان آزار علائم است. اما در گروهی از مردان، انسداد طولانی به احتباس حاد ادرار، عفونت‌های مکرر، سنگ مثانه یا به‌ندرت آسیب کلیه می‌رسد. با درمان مناسب، بیشتر مردان بهبود محسوسی در جریان ادرار و خواب شبانه پیدا می‌کنند.
پیشگیری و زندگی روزمره
- عصرها مایعات و کافئین کمتری بنوشید و پیش از خواب مثانه را خالی کنید.
- یبوست را درمان کنید؛ فشار روده بر مثانه علائم را بدتر می‌کند.
- وزن مناسب و فعالیت بدنی منظم با علائم کمتر همراه است.
- پیش از مصرف داروهای سرماخوردگی، دربارهٔ اثرشان بر ادرار بپرسید.
باورهای رایج
باور رایج
بزرگی پروستات یعنی سرطان پروستات.
واقعیت
بزرگی خوش‌خیم و سرطان دو بیماری جدا هستند. یکی به دیگری تبدیل نمی‌شود، هرچند ممکن است هم‌زمان وجود داشته باشند؛ برای همین بحث دربارهٔ آزمایش PSA جداگانه انجام می‌شود.
باور رایج
جراحی پروستات همیشه باعث ناتوانی جنسی می‌شود.
واقعیت
روش‌های برداشتن بافت از راه مجرا معمولاً بر نعوظ اثر مهمی ندارند. تغییر شایع، برگشت مایع منی به مثانه است که دربارهٔ آن پیش از جراحی صحبت می‌شود.
سؤال‌هایی که در مطب بپرسید
این فهرست را همراه بیاورید و در ویزیت مطرح کنید.
- نمرهٔ علائم من چقدر است و چقدر جای بهتر شدن دارد؟
- چقدر ادرار پس از تخلیه در مثانه‌ام می‌ماند؟
- آیا کار کلیهٔ من تحت تأثیر قرار گرفته است؟
- اگر دارو شروع کنم، چه زمانی باید اثرش را ببینم و چه عارضه‌ای ممکن است داشته باشد؟
- این دارو بر میل یا انزال من اثر می‌گذارد؟
- اگر تصمیم بگیرم فعلاً درمان نکنم، چه خطری دارد؟
- کدام علامت یعنی باید زودتر برگردم؟
این صفحه تشخیص نیست
این متن برای آماده‌تر شدن شما پیش از ویزیت است. علائم ادراری علت‌های متعددی دارند و تفکیک آن‌ها بدون معاینه و آزمایش ممکن نیست.
درمان نزد ما
بزرگ شدن پروستات و علائم ادراریدر مطب دکتر حسین ربانی
در ویزیت، اول حرف‌تان را کامل می‌شنویم و معاینه می‌کنیم. فقط آزمایش‌هایی را که لازم است می‌خواهیم و راه‌های درمان را، از دارو تا روش‌های کم‌تهاجمی، کنار هم می‌گذاریم تا با هم تصمیم بگیریم.
- ویزیت، معاینه و پیگیری: مطب دکتر ربانی، تهران، خیابان گاندی، نبش کوچهٔ ۲۰، ساختمان پزشکان ۱۴۲
پشت تلفن فقط بگویید: «سلام، برای ویزیت دکتر ربانی وقت می‌خواستم.» لازم نیست چیزی دربارهٔ مشکل‌تان توضیح دهید.
ارتباط
سؤال درباره مطالب سایت
از طریق پیام، مشاورهٔ پزشکی نمی‌دهیم؛ برای اینکه درست راهنمایی شوید، باید معاینه شوید.