باروری
وقتی بچهدار نمیشوید
نیمی از پرونده‌های ناباروری سهم مرد است. چه زمانی باید بررسی شروع شود، آزمایش اسپرم چه می‌گوید و چه نمی‌گوید، و مسیر معمول چیست.
نوشته و بازبینی پزشکی
دکتر حسین ربانی· متخصص اورولوژی
- آخرین بازبینی
- زمان مطالعه
- ۶ دقیقه
- منابع
- ۲ راهنمای رسمی
فهرست این راهنما
تعریف در یک جمله
ناباروری یعنی بارداری پس از یک سال رابطهٔ منظم و بدون پیشگیری رخ نداده باشد، و در حدود نیمی از این پرونده‌ها عاملی از سمت مرد دخیل است.
علت‌ها و عوامل خطر
باروری مرد به ساخت اسپرم کافی و سالم در بیضه، مسیر باز برای خروج آن، و هورمون‌های متعادل وابسته است. واریکوسل یکی از شایع‌ترین علت‌های قابل‌اصلاح است. بیضهٔ نزول‌نکرده در کودکی، عفونت‌ها، اختلالات هورمونی و ژنتیکی، شیمی‌درمانی و انسداد مجاری از علت‌های دیگرند. سیگار، چاقی، گرمای زیاد و به‌ویژه مصرف تستوسترون و مکمل‌های بدنسازی، کیفیت اسپرم را پایین می‌آورند. در بخشی از مردان، با وجود بررسی کامل، علت مشخصی پیدا نمی‌شود.
علائم هشدار
- گذشت یک سال تلاش بدون نتیجه — یا شش ماه اگر سن همسر ۳۵ سال یا بیشتر است. اگر همسرتان بالای ۴۰ سال دارد، یا یکی از شما عامل خطر شناخته‌شده‌ای دارد، بررسی را از همان ابتدا شروع کنید.
- سابقهٔ نزول‌نکردن بیضه در کودکی
- سابقهٔ ضربه، پیچ‌خوردگی یا جراحی در ناحیهٔ بیضه یا کشالهٔ ران
- بیضه‌ای که کوچک‌تر یا نرم‌تر از دیگری است
- برجستگی یا احساس سنگینی در کیسهٔ بیضه، به‌ویژه در حالت ایستاده
- کاهش موی بدن، کاهش میل جنسی یا بزرگ شدن بافت پستان
- سابقهٔ شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی
همین امروز مراجعه کنید
بررسی ناباروری فوریت ندارد، ولی این‌ها دارند:
- درد ناگهانی و شدید بیضه. پیچ‌خوردگی بیضه با ساعت شمرده می‌شود و می‌تواند بیضه را از دست بدهد.
- تورم دردناک بیضه همراه با تب.
و این یکی فوریتش با روز شمرده می‌شود نه با ساعت، ولی نباید عقب بیفتد:
- تودهٔ سفت و بدون درد در بیضه. بدون درد بودن دلیلی برای تعلل نیست؛ معاینه و سونوگرافی باید ظرف چند روز و حداکثر یک هفته انجام شود.
کارهای بی‌خطر قبل از مراجعه
- دستور آزمایشگاه را دربارهٔ مدت پرهیز پیش از آزمایش اسپرم رعایت کنید؛ معمولاً دو تا هفت روز. برای آزمایش تکراری همان بازه را نگه دارید تا دو نتیجه با هم قابل مقایسه باشند.
- تب اخیر را به آزمایشگاه اطلاع دهید؛ تب می‌تواند تا سه ماه نتیجه را پایین بیاورد.
- سیگار و قلیان را قطع کنید.
- از سونا، جکوزی و حمام داغ طولانی پرهیز کنید و لپ‌تاپ را روی پا نگذارید.
- مصرف مکمل‌های بدنسازی و هر ترکیب حاوی تستوسترون را متوقف کنید و حتماً به پزشک بگویید؛ تستوسترون خارجی تولید اسپرم را سرکوب می‌کند و این نکته اغلب دیر فهمیده می‌شود.
- همسرتان هم هم‌زمان بررسی شود؛ بررسی جداگانه و پشت‌سرهم فقط وقت را از دست می‌دهد.
مسیر معمول تشخیص و درمان
مرحلهٔ اولبررسی هم‌زمان هر دو نفر
مسیر درست، بررسی موازی است نه ترتیبی. بررسی مرد ساده‌تر، سریع‌تر و کم‌تهاجم‌تر است، پس معمولاً زودتر نتیجه می‌دهد.
مرحلهٔ دومشرح‌حال و معاینه
سابقهٔ کودکی، جراحی‌ها، داروها، شغل و تماس با گرما یا مواد شیمیایی. معاینهٔ بیضه‌ها و بررسی وجود واریکوسل، که یکی از شایع‌ترین علت‌های قابل‌اصلاح است.
مرحلهٔ سومآزمایش اسپرم، و آنچه نمی‌گوید
آزمایش اسپرم پایهٔ بررسی است، ولی یک نتیجهٔ غیرطبیعی به‌تنهایی نتیجه‌گیری نهایی نیست؛ نوسان طبیعی زیاد است و معمولاً تکرار آزمایش با فاصله لازم می‌شود. از سوی دیگر نتیجهٔ طبیعی هم ناباروری مردانه را کاملاً رد نمی‌کند.
مرحلهٔ چهارمبررسی هورمونی و ژنتیکی در صورت لزوم
اگر تعداد اسپرم بسیار پایین یا صفر باشد، بررسی هورمونی و در موارد مشخصی بررسی ژنتیکی مطرح می‌شود. این بررسی‌ها هم علت را روشن می‌کنند و هم بر انتخاب روش درمان اثر می‌گذارند.
مرحلهٔ پنجمدرمان علت، نه فقط دور زدن آن
بعضی علت‌ها قابل‌اصلاح‌اند: قطع داروی مسبب، درمان اختلال هورمونی، یا اصلاح واریکوسل در موارد منتخب. اگر اصلاح ممکن نباشد یا زمان اجازه ندهد، روش‌های کمک‌باروری مطرح می‌شوند. انتخاب بین این دو مسیر به سن همسر هم بستگی دارد، نه فقط به وضعیت مرد.
عوارض و چشم‌انداز
بسیاری از زوج‌ها با پیدا کردن و درمان علت، یا با کمک‌باروری، صاحب فرزند می‌شوند. زمان مهم‌ترین متغیر است: بررسی دیرهنگام مرد و تأخیر در درمان، به‌ویژه وقتی سن همسر بالاست، فرصت را کم می‌کند. گاهی ناباروری اولین علامت یک مشکل سلامت دیگر است؛ برای همین بررسی مرد فقط برای باروری نیست.
پیشگیری و زندگی روزمره
- تستوسترون و مکمل‌های هورمونی را بدون نظر پزشک مصرف نکنید.
- سیگار و قلیان را ترک کنید و وزن مناسب داشته باشید.
- از گرمای طولانی بیضه‌ها پرهیز کنید.
- معاینهٔ ماهانهٔ بیضه‌ها را یاد بگیرید.
باورهای رایج
باور رایج
اگر نعوظ و انزال طبیعی است، باروری هم طبیعی است.
واقعیت
توان جنسی و باروری دو چیز جدا هستند. فقط آزمایش اسپرم می‌تواند کیفیت و تعداد اسپرم را نشان دهد.
باور رایج
مکمل‌های تقویتی بدنسازی به باروری کمک می‌کنند.
واقعیت
بسیاری از این مکمل‌ها حاوی هورمون یا ترکیبات ناشناخته‌اند و ساخت اسپرم را کم یا حتی متوقف می‌کنند.
سؤال‌هایی که در مطب بپرسید
این فهرست را همراه بیاورید و در ویزیت مطرح کنید.
- آیا آزمایش اسپرم من باید تکرار شود؟ با چه فاصله‌ای؟
- آیا واریکوسل دارم و آیا در وضعیت من اصلاحش فایده دارد؟
- کدام‌یک از داروها یا مکمل‌های من ممکن است اثر گذاشته باشد؟
- آیا نیاز به بررسی هورمونی یا ژنتیکی دارم؟
- علت قابل‌اصلاحی وجود دارد یا باید مستقیم سراغ روش‌های کمک‌باروری برویم؟
- با توجه به سن همسرم، چقدر وقت داریم؟
- تغییر سبک زندگی در وضعیت من چقدر واقع‌بینانه اثر دارد؟
این صفحه تشخیص نیست
این متن آموزشی است و جای بررسی زوج را نمی‌گیرد. تصمیم درمانی به نتیجهٔ آزمایش‌های هر دو نفر و سن همسر بستگی دارد.
درمان نزد ما
وقتی بچهدار نمی‌شویددر مطب دکتر حسین ربانی
در ویزیت، اول حرف‌تان را کامل می‌شنویم و معاینه می‌کنیم. فقط آزمایش‌هایی را که لازم است می‌خواهیم و راه‌های درمان را، از دارو تا روش‌های کم‌تهاجمی، کنار هم می‌گذاریم تا با هم تصمیم بگیریم.
- ویزیت، معاینه و پیگیری: مطب دکتر ربانی، تهران، خیابان گاندی، نبش کوچهٔ ۲۰، ساختمان پزشکان ۱۴۲
پشت تلفن فقط بگویید: «سلام، برای ویزیت دکتر ربانی وقت می‌خواستم.» لازم نیست چیزی دربارهٔ مشکل‌تان توضیح دهید.
ارتباط
سؤال درباره مطالب سایت
از طریق پیام، مشاورهٔ پزشکی نمی‌دهیم؛ برای اینکه درست راهنمایی شوید، باید معاینه شوید.