سنگ کلیه

تعریف در یک جمله

سنگ کلیه تودهٔ سختی است که از رسوب مواد معدنی ادرار ساخته می‌شود، و تا وقتی بی‌حرکت است معمولاً بی‌صداست؛ درد زمانی شروع می‌شود که وارد مسیر خروج ادرار شود و آن را تنگ کند.

علت‌ها و عوامل خطر

سنگ وقتی ساخته می‌شود که ادرار از مواد سنگ‌ساز اشباع شود یا مواد بازدارنده در آن کم باشد. شایع‌ترین علت کم‌آبی است، به‌ویژه در گرما و در شغل‌هایی که فرصت آب خوردن کم است. نمک و پروتئین حیوانی زیاد، اضافه‌وزن، دیابت، نقرس، بیماری‌های گوارشی و سابقهٔ خانوادگی هم خطر را بالا می‌برند. بیشتر سنگ‌ها از جنس کلسیم‌اند؛ سنگ‌های اسید اوریک، عفونی و ارثی کمترند ولی پیشگیری خاص خودشان را دارند.

علائم هشدار

• درد شدید و موج‌دار در پهلو یا کمر که ممکن است به کشالهٔ ران تیر بکشد
• خون در ادرار، از رنگ صورتی کم‌رنگ تا قرمز
• تهوع و استفراغ همراه با درد پهلو
• سوزش یا تکرر ادرار که همراه درد پهلو پیدا شده باشد
• دردی که با تغییر وضعیت بدن آرام نمی‌شود

همین امروز مراجعه کنید

این‌ها منتظر ماندن ندارند:

• تب یا لرز همراه با درد پهلو. ترکیب انسداد و عفونت یک وضعیت اورژانسی است و درمان آن ساعت‌شماری دارد.
• ناتوانی در ادرار کردن.
• استفراغ مداوم تا حدی که نتوانید مایعات را نگه دارید.
• دردی که با مسکن معمول کنترل نمی‌شود.
• اگر تنها یک کلیهٔ کارکردی دارید یا سابقهٔ پیوند کلیه دارید، حتی درد خفیف را جدی بگیرید.

کارهای بی‌خطر قبل از مراجعه

• آب بنوشید مگر پزشکی برای شما محدودیت مایعات گذاشته باشد.
• ادرار را از یک صافی رد کنید و هر سنگ دفع‌شده را نگه دارید؛ جنس سنگ مسیر پیشگیری را تغییر می‌دهد.
• زمان شروع درد، محل آن، و دمای بدن را یادداشت کنید.
• اگر بیماری کلیوی، نارسایی قلبی یا سابقهٔ زخم معده دارید، داروی ضدالتهاب را خودسرانه شروع نکنید.
• داروهایی را که مصرف می‌کنید فهرست کنید و همراه ببرید.

مسیر معمول تشخیص و درمان

مسیر معمول مرحله‌ای است؛ هر مرحله به نتیجهٔ مرحلهٔ قبل بستگی دارد.

مرحلهٔ اولکنترل درد و رد کردن وضعیت اورژانسی

اول درد کنترل می‌شود و هم‌زمان بررسی می‌شود که تب، عفونت یا اختلال کار کلیه در میان نباشد. آزمایش ادرار و خون معمولاً در همین مرحله انجام می‌شود.

مرحلهٔ دومتصویربرداری

هدف پاسخ به سه پرسش است: سنگ کجاست، چقدر بزرگ است، و آیا جلوی تخلیهٔ ادرار را گرفته است. سی‌تی‌اسکن بدون تزریق در بزرگسالان دقیق‌ترین پاسخ را می‌دهد؛ در بارداری و در کودکان سونوگرافی مقدم است.

مرحلهٔ سومتصمیم بر اساس اندازه و محل

• سنگ‌های کوچک‌تر، به‌ویژه در بخش پایینی حالب، شانس خوبی برای دفع خودبه‌خودی دارند و معمولاً با مسکن، مایعات و گاهی دارویی که مسیر را شل می‌کند پیگیری می‌شوند.
• سنگ‌های بزرگ‌تر شانس کمتری برای دفع دارند و زودتر به سراغ مداخله می‌روند.
• هر سنگی که همراه تب، افت کار کلیه، یا انسداد کلیهٔ تنها باشد، فارغ از اندازه، فوری تخلیه می‌شود.

مرحلهٔ چهارمانتظار یا مداخله

اگر قرار بر انتظار شد، یک بازهٔ زمانی مشخص تعیین می‌شود، نه انتظار نامحدود؛ اگر سنگ در آن بازه دفع نشد یا علائم بدتر شد، تصمیم بازنگری می‌شود. اگر قرار بر مداخله شد، روش بر اساس اندازه، محل و جنس سنگ انتخاب می‌شود و هر روش سود و خطر خودش را دارد که باید برایتان توضیح داده شود.

عوارض و چشم‌انداز

سنگی که مسیر را مدت طولانی ببندد، می‌تواند بی‌صدا به کلیه آسیب بزند، و انسداد همراه با عفونت یک وضعیت جدی است. با درمان به‌موقع، بیشتر افراد بدون آسیب ماندگار بهبود می‌یابند. مهم‌ترین واقعیت درازمدت این است که سنگ اول اغلب آخرین سنگ نیست؛ برای همین درمان بدون برنامهٔ پیشگیری نیمه‌کاره است.

پیشگیری و زندگی روزمره

• آن‌قدر آب بنوشید که ادرارتان در بیشتر ساعات روز روشن باشد.
• نمک و غذاهای آماده را کم کنید و پروتئین حیوانی را متعادل نگه دارید.
• کلسیم غذایی را حذف نکنید؛ لبنیات به اندازهٔ معمول به پیشگیری کمک می‌کند.
• سنگ دفع‌شده را برای آنالیز نگه دارید؛ برنامهٔ پیشگیری بر اساس جنس سنگ ساخته می‌شود.

باورهای رایج

سؤال‌هایی که در مطب بپرسید

• اندازه و محل دقیق سنگ من چقدر است؟
• با این اندازه و محل، شانس دفع خودبه‌خودی چقدر است؟
• چه مدت منطقی است منتظر بمانم و چه زمانی باید تصمیم را بازنگری کنیم؟
• کدام علامت یعنی باید زودتر از نوبت بعدی برگردم؟
• آیا کار کلیهٔ من الان طبیعی است؟
• اگر مداخله لازم شود، چه گزینه‌هایی دارم و تفاوتشان در دورهٔ نقاهت چیست؟
• برای پیشگیری از سنگ بعدی، چه بررسی‌ای لازم است؟

این صفحه تشخیص نیست

این متن برای آماده‌تر شدن شما پیش از ویزیت نوشته شده است. جای معاینه، تصویربرداری و نظر پزشک شما را نمی‌گیرد. تصمیم دربارهٔ وضعیت شما فقط با بررسی خودتان گرفته می‌شود.